26 มิถุนายน 2569
“หยดทองแห่งบางน้ำผึ้ง” ผึ้งชันโรงตัวเล็ก...สู่งานพัฒนาที่ยิ่งใหญ่
หาก “บางน้ำผึ้ง” ไม่มีผึ้ง ก็คงเหมือนเมนูโปรดที่ขาดรสชาติ
บางจากหลากมุมมองจะพาทุกท่านไปสัมผัสงาน “วันผึ้งโลก” (World Bee Day) ซึ่งจัดขึ้นเป็นปีที่ 5 ณ ตลาดน้ำบางน้ำผึ้ง อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ เมื่อช่วงปลายเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา งานนี้ไม่เพียงเป็นการรวมตัวของคนรักผึ้ง แต่ยังสะท้อนพลังความร่วมมือของผู้คนในพื้นที่กระเพาะหมูอันสมบูรณ์ ผ่านเรื่องราวของ “ผึ้งชันโรง” ตัวเล็ก ๆ ที่สร้างแรงกระเพื่อมให้กับงานพัฒนาชุมชนและสิ่งแวดล้อม
ตลอดหลายปีที่ผ่านมา งานวันผึ้งโลกที่บางน้ำผึ้งไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมรณรงค์ด้านสิ่งแวดล้อม แต่ยังเป็นเวทีที่สะท้อนผลลัพธ์ของความร่วมมือระหว่างชุมชน ภาครัฐ ภาคการศึกษา และภาคเอกชน ที่ร่วมกันฟื้นฟูผึ้งให้กลับมาเป็นส่วนหนึ่งของระบบนิเวศในพื้นที่อีกครั้ง จนเกิดเป็นทั้งแหล่งเรียนรู้ แหล่งรายได้ และความภาคภูมิใจของคนบางน้ำผึ้งในวันนี้
“ชื่อบางน้ำผึ้ง...จะไม่มีผึ้งได้อย่างไร”
คำถามนี้จุดประกายความตั้งใจของ อ.สมศักดิ์ สำลีรัตน์ ที่สังเกตเห็นว่าผึ้งในพื้นที่ค่อย ๆ ลดลง เพราะรู้ดีว่าผึ้งมีหน้าที่สำคัญต่อการผสมเกสรตามธรรมชาติและผลผลิตทางการเกษตร จึงเริ่มชวนพี่น้องเกษตรกรร่วมกันคิดหาทางออก และรวมกลุ่มเลี้ยงผึ้ง โดยได้รับการสนับสนุนจากพันธมิตรทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และมหาวิทยาลัย เหตุผลที่เลือก “ผึ้งชันโรง” เพราะไม่อันตราย ช่วยส่งเสริมระบบนิเวศ และสร้างรายได้ให้กับชุมชน
จากวันนั้นถึงวันนี้ กลุ่มเกษตรกรฯ เติบโตจนมีสมาชิกกว่า 120 ราย ดูแลรังผึ้งกว่า 1,100 รัง การันตีด้วยมาตรฐาน GAP และ BCG จากกรมปศุสัตว์ ส่วนน้ำผึ้งชันโรงของที่นี่ก็ยังได้รับมาตรฐาน อย. มาตรฐานการพัฒนาชุมชน (มชช.) มาตรฐานอาหารปลอดภัย (Q) สิ่งเหล่านี้แสดงให้เห็นถึงความร่วมมือของชุมชนในการดูแลพื้นที่สีเขียวให้ปลอดสารเคมี จนกลายเป็นศูนย์เรียนรู้การเลี้ยงผึ้งชันโรงระดับต้น ๆ ของประเทศ
ในช่วงเริ่มต้นของการรวมกลุ่ม บางจากฯ ได้ร่วมสนับสนุนการอบรมองค์ความรู้และมอบรังผึ้งตั้งต้นให้กับเกษตรกร เพื่อให้สามารถเริ่มต้นเลี้ยงผึ้งชันโรงและต่อยอดเป็นอาชีพเสริมได้อย่างเป็นรูปธรรม
บูรณาการทำงาน คือ ก้าวแรกของความสำเร็จ
เมื่อความตั้งใจของชุมชนถูกจุดขึ้น หน่วยงานภาครัฐจึงเข้ามาร่วมสนับสนุนในฐานะฟันเฟืองสำคัญ โดยมุ่งพัฒนาห่วงโซ่อุปทานตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ทั้งการสนับสนุนพันธุ์ผึ้ง พืชอาหารผึ้ง การอบรมมาตรฐาน GAP ตลอดจนการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ เพื่อยกระดับรายได้และสร้างความเข้มแข็งให้กับกลุ่มเกษตรกรอย่างยั่งยืน
มาตรฐาน GAP ความปลอดภัยจากรังผึ้งสู่ผู้บริโภค
การยกระดับการเลี้ยงผึ้งชันโรงให้ได้มาตรฐาน นับเป็นอีกก้าวสำคัญในการสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภค ปัจจุบันกลุ่มเกษตรกรมีฟาร์มที่ผ่านการรับรองมาตรฐาน GAP แล้ว 21 ฟาร์ม และ BCG อีก 2 ฟาร์ม โดยยังคงเดินหน้าพัฒนาองค์ความรู้ด้านการจัดการฟาร์มและสุขอนามัยอย่างต่อเนื่อง
แรงหนุนจากภาคเอกชน กระตุ้นเศรษฐกิจบนฐานความหลากหลายทางชีวภาพ
คุณกลอยตา ณ ถลาง รองกรรมการผู้จัดการใหญ่ งานบริหารความยั่งยืนและสื่อสารองค์กร บริษัท บางจาก คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า บางจากฯ ยินดีที่ได้ร่วมสนับสนุนกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงผึ้งชันโรง และการจัดงานวันผึ้งโลกมาอย่างต่อเนื่อง ความก้าวหน้าของกลุ่มเกษตรกรฯ ในการยกระดับมาตรฐานการเลี้ยงและพัฒนาผลิตภัณฑ์ จนได้รับการยอมรับในวงกว้าง สะท้อนให้เห็นว่าการอนุรักษ์ธรรมชาติสามารถสร้างคุณค่าทางเศรษฐกิจให้กับชุมชนได้จริง
ผึ้งชันโรงเป็นสิ่งมีชีวิตตัวเล็ก ๆ แต่มีบทบาทสำคัญต่อระบบนิเวศ เพราะช่วยผสมเกสรให้พืชและรักษาความสมบูรณ์ของธรรมชาติ การที่ชุมชนสามารถพัฒนาการเลี้ยงผึ้งชันโรงจนสร้างรายได้และเติบโตอย่างเข้มแข็ง จึงเป็นตัวอย่างที่ดีของการอยู่ร่วมกันอย่างเกื้อกูลระหว่างคนกับธรรมชาติ ซึ่งสอดคล้องกับแนวทางการดำเนินงานของบางจากฯ ที่มุ่งสร้างความสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม เพื่อการเติบโตอย่างยั่งยืนร่วมกัน
โลกร้อน ผึ้งอยู่ยาก นวัตกรรมอาหารเสริมสู้วิกฤต
สภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงส่งผลต่อการเลี้ยงผึ้งชันโรงมากขึ้น มจพ. วิทยาเขตระยอง จึงเข้ามาสนับสนุนการพัฒนารูปแบบรังและอาหารเสริมสำหรับผึ้ง เพื่อช่วยลดปัญหารังล่มและการขาดแคลนอาหารในช่วงที่สภาพอากาศแปรปรวน ทำให้เกษตรกรสามารถดูแลรังผึ้งได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น
ผึ้งมีความสุข คนเลี้ยงมีความสุขยิ่งกว่า
เบื้องหลังหยดน้ำผึ้งที่มีคุณภาพ คือความใส่ใจของผู้เลี้ยง คุณป้าศรีนวลเล่าว่าเริ่มต้นจากการเข้าร่วมกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงผึ้งชันโรงเมื่อ 3 ปีก่อน จากที่ตั้งต้นเพียง 3 รัง ปัจจุบันขยายมากกว่า 30 รัง และสามารถสร้างรายได้เสริมจากการจำหน่ายน้ำผึ้งชันโรงได้อย่างเป็นรูปธรรม
“พยายามดูแลสวนให้ดี ปลูกต้นไม้ที่ผึ้งชอบ ไม่ใช้สารเคมี และดูแลรังให้สะอาด เมื่อผึ้งมีความสุข คนเลี้ยงก็มีความสุขตามไปด้วย”
ก้าวต่อไป รหัสลับความหวานเฉพาะถิ่น
คณาจารย์จากภาควิชากีฏวิทยา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งร่วมถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กับกลุ่มเกษตรกรมาตั้งแต่ต้น มองว่าจุดแข็งของบางน้ำผึ้งคือความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติ และผู้นำที่เปิดรับองค์ความรู้ใหม่ ๆ ของชุมชน ขณะที่การพัฒนาต่อไปอาจมุ่งสู่การสร้างอัตลักษณ์เฉพาะของน้ำผึ้งบางน้ำผึ้ง เพื่อเพิ่มมูลค่าและสร้างความแตกต่างให้กับผลิตภัณฑ์
ความหวานที่ยั่งยืน สู่ความหลากหลายทางชีวภาพ
จากจุดเริ่มต้นของการรวมกลุ่มเกษตรกรเพียงไม่กี่ราย วันนี้ผึ้งชันโรงบางน้ำผึ้งได้กลายเป็นตัวอย่างของการพัฒนาที่เกิดจากพลังความร่วมมือของทุกภาคส่วน ทั้งชุมชน หน่วยงานภาครัฐ สถาบันการศึกษา และภาคเอกชน ที่ร่วมกันต่อยอดองค์ความรู้ สร้างมาตรฐาน และยกระดับคุณค่าของทรัพยากรท้องถิ่นให้เกิดประโยชน์อย่างยั่งยืน
เรื่องราวของผึ้งชันโรงแห่งบางน้ำผึ้ง ไม่ใช่เพียงการทำเกษตรกรรมหรือการสร้างรายได้เสริม แต่ผึ้งตัวเล็ก ๆ เหล่านี้คือ “วิศวกรผู้พิทักษ์ระบบนิเวศ” ที่สะท้อนถึงความอุดมสมบูรณ์ในพื้นที่ได้อย่างแท้จริง ซึ่งเชื่อมโยงกับความมุ่งมั่นของบางจากฯ ที่เชื่อว่าการเติบโตทางเศรษฐกิจที่มั่นคงต้องก้าวไปพร้อมกับสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืน
การสนับสนุนระบบนิเวศที่เกื้อกูลกันระหว่างชุมชนและธรรมชาติ สะท้อนให้เห็นว่า เมื่อธรรมชาติอยู่ได้ ชุมชนอยู่ดี ความหวานจากบางน้ำผึ้งก็จะคงอยู่ต่อไปอย่างยั่งยืน